រៀនសាងម្លប់ជីវិត

 កតញ្ញូ

កតញ្ញូតាការដឹងគុណ                                  ជាទុនជីវិតពិតដ៏ឆ្នើម

ជួយញ៉ាំងបារមីធំសម្បើម                            និងជាដង្ហើមនៃកុសល ។

កតញ្ញូតាការដឹងគុណ                                    នាំចាកទារុណបាបកង្វល់

គឺជាបញ្ញាគ្រឿងតម្កល់                                  នាំខ្លួនចូលដល់កុសលកម្ម ។

គុណធម៌ល្អណាស់ក្នុងខ្លួនមនុស្ស                 កូនកុំប្រទូស្តត្រូវចងចាំ

ជាធម្មតាគុណគ្មានប្រេះស្រាំ                          ទោះយូរខែឆ្នាំនៅតែល្អ ។

បើកូនចង់បានជាមនុស្សពិត                           ត្រូវមានគំនិតថ្លៃបវរ

កូនកុំយកខ្មៅធ្វើជាស                                      កុំយកគុណល្អមកជាន់ឈ្លី ។

កម្មស កម្មខ្មៅ

បុណ្យគឺផលសជាញាតិផៅ                              បាបគឺផលខ្មៅបោលសម្រុក

ជីវិតសោយផលទុក្ខឬសុខ                                លំបាកស្រណុកកើតពីកម្ម ។

ដាំស្វាយបេះស្វាយដោយខ្លួនឯង                     ដាំស្លែងបេះស្លែងជាប្រចាំ

បេះផ្លែពីដើមដែលខ្លួនដាំ                                   ផលកើតពីកម្មដែលខ្លួនធ្វើ ។

រូបតែងប្រែប្រួលដួលរលំ                                   វេទនាស្រែកយំជូនដំណើរ

សញ្ញាចាំផ្លូវដែលត្រូវដើរ                                    សង្ខាររុះរើសាងរូបថ្មី ។

វិញ្ញាណឆក់បាបឬឆាបបុណ្យ                             តាមផលសុខសុន្ទរ៍ឬអប្រិយ

វិបាកជាញាតិក្នុងភពថ្មី                                        អាក្រក់ល្អក្ដីផ្សំសន្ដាន ។

លះបាបចាប់បុណ្យពុនជាស្បៀង                      ស្វែងរកផលទៀងស្ងប់សុខសាន្ត

ស្ពានមគ្គឥតមារមករំខាន                                    គឺសតិប្បដ្ឋានផ្លូវបវរ ។

សតិបញ្ញាថ្លាផូរផង់                                                ចិត្តចំពោះត្រង់កាយចេញចរ

មគ្គចំពោះមុខឃើញផលស                                  និព្វានបវរសុខសុចិណ្ណ ។

ចេះដឹងយល់ស្គាល់រាល់បទបែប                            ទុរេនឆ្ងាញ់ក្លែបក្រអូបក្លិន

អ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតគំនិតឆ្អិន                                        ក៏គង់តែមិនស្មើព្រះធម៌ ។

ចេះដឹងធម៌ពិតខំគិតគូរ                                            ហើយខំតស៊ូរាយពិព័រណ៍

ស្មារតីរឹងប៉ឹងកុំញាប់ញ័រ                                          រម្ងាស់យកជ័រចេញពីសាច់ ។

គឺសតិប្បដ្ឋានវិបស្សនា                                          ចូលលុកកាប់ឆ្ការស៊ូប្ដូរផ្ដាច់

ឃើញចិត្តចេតសិករូបជាបាច់                                គាស់រំលើងកាច់ផ្ដាច់ឫសគល់ ។

បើចិត្តជំពាក់នឹងជាតិភព                                         ព្រោះមោហ៍ទល់ទប់ងប់វិលវល់

សតិបញ្ញាថ្លាវិមល                                                     កម្ចាត់ឫសគល់ឲ្យអស់ទៅ ។

សត្វដែលកើតស្លាប់ក្នុងត្រៃភព                                 ងងឹតដូចយប់កុំចង់នៅ

បើមិនព្រមឡើងទូកសំពៅ                                         លិចកាន់តែជ្រៅងើបលែងរួច ។

រូបប្រៀបបាននឹងពពុះទឹក                                          ដែលភក់វល់វឹកឲ្យងើបព្រួច

ជីវិតតាំងនៅបានតិចតួច                                             ដូចភ្លើងកាំជ្រួចឆេះរលត់ ។

នាមដែលពឹងរូបមិនថេរឋិត                                        ចេតសិកនាំចិត្តឲ្យរន្ធត់

រូបជាជម្រកតែមួយគត់                                                នាមកើតរលត់រាល់ខណៈ ។

សតិប្បដ្ឋានវិបស្សនា                                                   លើកយកបញ្ញាចាំងប្រចក្ស

ឃើញសភាវៈធម៌រងគ្រោះថ្នាក់                                   តោងលោកុត្តរលះលោកិយ ។

លះបាបចាប់បុណ្យសម្អាតចិត្ត                                    បានតោងជាប់ស្អិតក្នុងស្មារតី

គំនិតមិនថ្លាបញ្ញាខ្លី                                                        សូមទានប្រណីអភ័យផង ។

ដឹងខ្លះស្វះស្វែងឈ្លេចខ្លឹមសារ                                     ឲ្យយល់អត្ថអាថ៌ខំដោតក្រង

ទើបបានសម្រេចដូចបំណង                                         លើកបុណ្យចម្បងជូនលោកអ្នក ។

បើឃើញខ្វះខាតឬខុសឆ្គង                                            លើសលស់រំលងឆ្លងវោតវគ្គ

គំនិតមិនជ្រៅបញ្ញារាក់                                                   សូមទានបញ្ជាក់យកបុណ្យទៀត ។

រីបុណ្យលោកអ្នកបុណ្យខ្ញុំបាទ                                       កុំឲ្យបង់ខាតគប្បីឆ្លៀត

ប្រមូលលើកជូនជនឯទៀត                                            គឺជនរួមជាតិទាំងប្រុសស្រី ។

មិនថាសត្រូវឬមួយមិត្ត                                                    ព្រមទាំងមិនគិតចាស់ក្មេងក្ដី

រហូតសព្វសត្វក្នុងភពបី                                                   បានសុខសួស្តីតទៅមុខ ។

សូមឃើញពន្លឺនៃព្រះធម៌                                                 ឈប់ភ័យញាប់ញ័រព្រោះកងទុក្ខ

ក្នុងជាតិកំផុយភពកំពុក                                                    ចាកលោកជាគុកតទៅហោង ។

                                                        ការក្រែងចិត្ត

បុថុជ្ជននៅល្ងង់លង់ក្នុងកិលេស                                    ដូច្នេះចូរប្រឹងកុំខឹងពាសវាល

សេពគប់បណ្ឌិតពិតកុំរយាល                                          កុំខ្ជិលដេកទ្រាលកុំអួតខ្លួនឯង ។

មើលចុះភ្នំធំក៏គង់រលាយ                                                 ទឹកបឹងទាំងឡាយហួតដោយសូរ្យសែង

ខ្លួនយើងតូចម្ល៉ឹងត្រូវប្រឹងកោតក្រែង                                កុំលើកខ្លួនឯងត្រូវក្រែងចេះគេ ។

ទោះបីទ្រង់គ្រឿងរុងរឿងដោយយស                             ដើរអួតឫកខ្ពស់យសសូន្យទទេ

ទ្រង់ចិត្តដោយធម៌កាយមិនទំនេរ                                     មកុដសីលលើសិរគេឯងបានសុខ ។

 កតញ្ញូ

កតញ្ញូតាការដឹងគុណ                                  ជាទុនជីវិតពិតដ៏ឆ្នើម

ជួយញ៉ាំងបារមីធំសម្បើម                            និងជាដង្ហើមនៃកុសល ។

កតញ្ញូតាការដឹងគុណ                                    នាំចាកទារុណបាបកង្វល់

គឺជាបញ្ញាគ្រឿងតម្កល់                                  នាំខ្លួនចូលដល់កុសលកម្ម ។

គុណធម៌ល្អណាស់ក្នុងខ្លួនមនុស្ស                 កូនកុំប្រទូស្តត្រូវចងចាំ

ជាធម្មតាគុណគ្មានប្រេះស្រាំ                          ទោះយូរខែឆ្នាំនៅតែល្អ ។

បើកូនចង់បានជាមនុស្សពិត                           ត្រូវមានគំនិតថ្លៃបវរ

កូនកុំយកខ្មៅធ្វើជាស                                      កុំយកគុណល្អមកជាន់ឈ្លី ។

កម្មស កម្មខ្មៅ

បុណ្យគឺផលសជាញាតិផៅ                              បាបគឺផលខ្មៅបោលសម្រុក

ជីវិតសោយផលទុក្ខឬសុខ                                លំបាកស្រណុកកើតពីកម្ម ។

ដាំស្វាយបេះស្វាយដោយខ្លួនឯង                     ដាំស្លែងបេះស្លែងជាប្រចាំ

បេះផ្លែពីដើមដែលខ្លួនដាំ                                   ផលកើតពីកម្មដែលខ្លួនធ្វើ ។

រូបតែងប្រែប្រួលដួលរលំ                                   វេទនាស្រែកយំជូនដំណើរ

សញ្ញាចាំផ្លូវដែលត្រូវដើរ                                    សង្ខាររុះរើសាងរូបថ្មី ។

វិញ្ញាណឆក់បាបឬឆាបបុណ្យ                             តាមផលសុខសុន្ទរ៍ឬអប្រិយ

វិបាកជាញាតិក្នុងភពថ្មី                                        អាក្រក់ល្អក្ដីផ្សំសន្ដាន ។

លះបាបចាប់បុណ្យពុនជាស្បៀង                      ស្វែងរកផលទៀងស្ងប់សុខសាន្ត

ស្ពានមគ្គឥតមារមករំខាន                                    គឺសតិប្បដ្ឋានផ្លូវបវរ ។

សតិបញ្ញាថ្លាផូរផង់                                                ចិត្តចំពោះត្រង់កាយចេញចរ

មគ្គចំពោះមុខឃើញផលស                                  និព្វានបវរសុខសុចិណ្ណ ។

ចេះដឹងយល់ស្គាល់រាល់បទបែប                            ទុរេនឆ្ងាញ់ក្លែបក្រអូបក្លិន

អ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតគំនិតឆ្អិន                                        ក៏គង់តែមិនស្មើព្រះធម៌ ។

ចេះដឹងធម៌ពិតខំគិតគូរ                                            ហើយខំតស៊ូរាយពិព័រណ៍

ស្មារតីរឹងប៉ឹងកុំញាប់ញ័រ                                          រម្ងាស់យកជ័រចេញពីសាច់ ។

គឺសតិប្បដ្ឋានវិបស្សនា                                          ចូលលុកកាប់ឆ្ការស៊ូប្ដូរផ្ដាច់

ឃើញចិត្តចេតសិករូបជាបាច់                                គាស់រំលើងកាច់ផ្ដាច់ឫសគល់ ។

បើចិត្តជំពាក់នឹងជាតិភព                                         ព្រោះមោហ៍ទល់ទប់ងប់វិលវល់

សតិបញ្ញាថ្លាវិមល                                                     កម្ចាត់ឫសគល់ឲ្យអស់ទៅ ។

សត្វដែលកើតស្លាប់ក្នុងត្រៃភព                                 ងងឹតដូចយប់កុំចង់នៅ

បើមិនព្រមឡើងទូកសំពៅ                                         លិចកាន់តែជ្រៅងើបលែងរួច ។

រូបប្រៀបបាននឹងពពុះទឹក                                          ដែលភក់វល់វឹកឲ្យងើបព្រួច

ជីវិតតាំងនៅបានតិចតួច                                             ដូចភ្លើងកាំជ្រួចឆេះរលត់ ។

នាមដែលពឹងរូបមិនថេរឋិត                                        ចេតសិកនាំចិត្តឲ្យរន្ធត់

រូបជាជម្រកតែមួយគត់                                                នាមកើតរលត់រាល់ខណៈ ។

សតិប្បដ្ឋានវិបស្សនា                                                   លើកយកបញ្ញាចាំងប្រចក្ស

ឃើញសភាវៈធម៌រងគ្រោះថ្នាក់                                   តោងលោកុត្តរលះលោកិយ ។

លះបាបចាប់បុណ្យសម្អាតចិត្ត                                    បានតោងជាប់ស្អិតក្នុងស្មារតី

គំនិតមិនថ្លាបញ្ញាខ្លី                                                        សូមទានប្រណីអភ័យផង ។

ដឹងខ្លះស្វះស្វែងឈ្លេចខ្លឹមសារ                                     ឲ្យយល់អត្ថអាថ៌ខំដោតក្រង

ទើបបានសម្រេចដូចបំណង                                         លើកបុណ្យចម្បងជូនលោកអ្នក ។

បើឃើញខ្វះខាតឬខុសឆ្គង                                            លើសលស់រំលងឆ្លងវោតវគ្គ

គំនិតមិនជ្រៅបញ្ញារាក់                                                   សូមទានបញ្ជាក់យកបុណ្យទៀត ។

រីបុណ្យលោកអ្នកបុណ្យខ្ញុំបាទ                                       កុំឲ្យបង់ខាតគប្បីឆ្លៀត

ប្រមូលលើកជូនជនឯទៀត                                            គឺជនរួមជាតិទាំងប្រុសស្រី ។

មិនថាសត្រូវឬមួយមិត្ត                                                    ព្រមទាំងមិនគិតចាស់ក្មេងក្ដី

រហូតសព្វសត្វក្នុងភពបី                                                   បានសុខសួស្តីតទៅមុខ ។

សូមឃើញពន្លឺនៃព្រះធម៌                                                 ឈប់ភ័យញាប់ញ័រព្រោះកងទុក្ខ

ក្នុងជាតិកំផុយភពកំពុក                                                    ចាកលោកជាគុកតទៅហោង ។

                                                        ការក្រែងចិត្ត

បុថុជ្ជននៅល្ងង់លង់ក្នុងកិលេស                                    ដូច្នេះចូរប្រឹងកុំខឹងពាសវាល

សេពគប់បណ្ឌិតពិតកុំរយាល                                          កុំខ្ជិលដេកទ្រាលកុំអួតខ្លួនឯង ។

មើលចុះភ្នំធំក៏គង់រលាយ                                                 ទឹកបឹងទាំងឡាយហួតដោយសូរ្យសែង

ខ្លួនយើងតូចម្ល៉ឹងត្រូវប្រឹងកោតក្រែង                                កុំលើកខ្លួនឯងត្រូវក្រែងចេះគេ ។

ទោះបីទ្រង់គ្រឿងរុងរឿងដោយយស                             ដើរអួតឫកខ្ពស់យសសូន្យទទេ

ទ្រង់ចិត្តដោយធម៌កាយមិនទំនេរ                                     មកុដសីលលើសិរគេឯងបានសុខ ។

                                       ការគ្រប់គ្រងចិត្តនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ

គេមានផ្នែក                                                                          ប៉ែកមិនល្អ កូនកុំឃ្នើស

កូនត្រូវជ្រើស                                                                       រើសយកស ល្អគេមាន

ជាប្រយោជន៍                                                                       ហោចប្រកាន់ ឆ្ពោះនិព្វាន

ខុសប៉ុន្មាន                                                                            ជាបាបគ្រោះ របស់គេ ។